Điện hạt nhân Trung Quốc sát biên giới Việt Nam đi vào hoạt động

Tiến Khánh

13:53 10/11/2016

Xung quanh việc 7 tổ máy của 3 nhà máy điện hạt nhân Trung Quốc nằm sát biên giới Việt Nam đi vào hoạt động nhiều ý kiến chuyên gia cảnh báo tác động đến môi trường, hệ thống quan trắc môi trường cần nhanh chóng được thiết lập.

Điện hạt nhân Trung Quốc sát biên giới Việt Nam đi vào hoạt động

Toàn cảnh nhà máy điện Trường Giang với tổ máy số 1,2 đang hoạt động.

Lo ngại từ phía các nhà khoa học

Tại buổi họp báo thường kỳ ngày 6/10 vừa qua, Bộ Khoa học và công nghệ cho biết, hiện tại có 7 tổ máy của 3 nhà máy điện hạt nhân Trung Quốc nằm sát biên giới Việt Nam chính thức đi vào hoạt động, gồm có: nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành đã vận hành tổ máy số 1, số 2, công suất 1.000MW (Quảng Tây); nhà máy điện hạt nhân Trường Giang đã vận hành 3 tổ máy, công suất 600MW (Quảng Đông); nhà máy điện hạt nhân Xương Giang đã vận hành tổ máy số 1, số 2, công suất 650 MW (đảo Hải Nam).

Trong tương lai không xa, mỗi nhà nhà máy này sẽ có tới 6 tổ máy hoạt động và nhà máy gần biên giới Việt Nam nhất là nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành, cách TP Móng Cái, Quảng Ninh khoảng 50 km. Cho dù điện hạt nhân thế hệ mới được đánh giá khá an toàn, nhưng nhiều nhà khoa học trong nước vẫn lên tiếng bày tỏ sự lo ngại trước việc Trung Quốc xây dựng nhiều nhà máy điện hạt nhân gần biên giới Việt Nam.

Nhận định về tác động của các sự cố hạt nhân, ông Phạm Công Tạc, Thứ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ cho biết, nếu sự cố phóng xạ xảy ra sẽ có phạm vi ảnh hưởng rất rộng, xuyên biên giới, khoảng cách 50 cây số không nghĩa lý gì. Năm 1986, sự cố Chernobyl trên lãnh thổ Ukraine đã hình thành những đám mây phóng xạ phát tán hàng nghìn km. Gần đây nhất, năm 2011 khi sự cố nhà máy điện hạt nhân Fukushima xảy ra ở Nhật, ngay lập tức, hai trạm quan trắc là Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt và Viện KHKT Hạt nhân đo được phóng xạ trong không khí ở Việt Nam.

Khi nói về tác hại của nước thải và nước làm mát của nhà máy điện hạt nhân, theo TS. Nguyễn Hào Quang, Phó Viện trưởng Viện năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) cho biết, nước thải và nước làm mát từ các nhà máy điện hạt nhân có thể chứa các chất phóng xạ, khi bị rò rỉ ra biển sẽ có những tác động xấu đối với môi trường biển, việc khắc phục là vô cùng khó khăn. Do vậy, việc Trung Quốc cho xây dựng và đưa vào vận hành một loạt nhà điện hạt nhân nằm sát biên giới đất liền và trên biển cần phải có các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Việt Nam với Trung Quốc về những rủi ro, xem xét các tác động có thể có của các nhà máy và cùng nhau xây dựng hệ thống cảnh báo theo quy định của công ước quốc tế.

Dien hat nhan Trung Quoc sat bien gioi Viet Nam di vao hoat dong - Anh 2
Tổ máy số 3,4 của nhà máy điện hạt nhân Trường Giang đang được xây dựng.

Theo quy định của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA), khu vực bên ngoài nhà máy điện hạt nhân cần được phân vùng để có kế hoạch ứng phó sự cố phù hợp. Trong đó, khoảng cách từ các nhà máy điện hạt nhân Trung Quốc đến hầu hết các tỉnh, thành phố miền Bắc Việt Nam nằm trong khoảng cách lập kế hoạch cho hàng hóa và thực phẩm (ICPD). Đáng quan ngại, một số huyện biên giới của tỉnh Quảng Ninh nằm trong khoảng cách lập kế hoạch mở rộng (EPD).

Từng trao đổi với báo chí về vấn đề an toàn điện hạt nhân, PGS.TS Lưu Đức Hải, Trưởng khoa môi trường, Trường ĐH Khoa học tự nhiên - ĐHQG Hà Nội cho rằng, cần có sự giám sát quốc tế trong suốt quá trình xây dựng và vận hành của nhà máy điện hạt nhân Trung Quốc.

Thủ đô Hà Nội và toàn bộ đồng bằng Bắc Bộ nằm trong vùng có nguy cơ ô nhiễm phóng xạ, việc rò rỉ phóng xạ từ nước làm mát và nước thải có khả năng xảy ra là rất cao, do đó cần chuẩn bị sẵn sàng các phương án hạn chế tối đa các thiệt hại, nếu xảy ra sự cố. Cũng theo ông Hải, theo công ước quốc tế, Việt Nam có quyền yêu cầu phía Trung Quốc cung cấp thông tin về các nhà máy điện hạt nhân gần biên giới, đồng thời có thỏa thuận về an toàn bức xạ với Trung Quốc.

Nhanh chóng thiết lập hệ thống quan trắc môi trường

Đại diện Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ KH&CN) cho biết, sắp tới, sẽ có đoàn Việt Nam sang làm việc và có thể ký một thỏa thuận về an toàn bức xạ với Trung Quốc. Bên cạnh đó, nhanh chóng xây dựng mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường tại các khu vực cần thiết.

Hiện tại, Việt Nam đã có 2 trạm quan trắc cảnh báo phóng xạ môi trường. Thời gian tới sẽ tập trung đầu tư thiết bị quan trắc tại những địa phương có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất trong trường hợp xảy ra sự cố điện hạt nhân từ Trung Quốc như: Quảng Ninh (Móng Cái và Bãi Cháy), Lạng Sơn, Lào Cai, Hải Phòng, Nam Định, Nghệ An và Hà Nội.

Dien hat nhan Trung Quoc sat bien gioi Viet Nam di vao hoat dong - Anh 3
Một góc nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành – Trung Quốc.

Được biết, Việt Nam đã tham gia Công ước về thông báo sớm sự cố hạt nhân từ năm 1987. Theo đó, bất kỳ một sự cố hạt nhân nào sẽ được mạng lưới quan trắc quốc tế cung cấp sớm thông tin cho Việt Nam. Ngoài ra, Việt Nam và Trung Quốc đều tham gia Công ước về an toàn hạt nhân, Việt Nam có thể chất vấn các vấn đề hạt nhân của Trung Quốc. Hàng năm, các quốc gia thành viên của công ước này phải nộp báo cáo về các biện pháp đã thực hiện để đảm bảo các nghĩa vụ quy định của công ước.

Tuy nhiên, trước thực tế một số nhà máy điện hạt nhân sát sườn đặt tại Trung Quốc, Thái Lan, Campuchia đang và sẽ đi vào hoạt động, Việt Nam cần nhanh chóng xây dựng mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường.

Thông tin từ ông Vương Hữu Tấn – Cục trưởng Cục An toàn bức xạ hạt nhân cho biết, hiện Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã đầu tư hệ thống quan trắc phóng xạ online tại Móng Cái, Lào Cai, Hải Phòng. Các thiết bị này một phần do các nhà khoa học trong nước tự nghiên cứu, chế tạo, một phần nhập từ nước ngoài. Mặc dù mạng lưới quan trắc tổng thể chưa được thực hiện nhưng thời gian qua, Viện Năng lượng nguyên tử đã từng bước xây dựng hệ thống cảnh báo phóng xạ, trong đó có 2 trạm quốc gia đặt tại Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt và Viện khoa học kĩ thuật hạt nhân.

Gần đây, công ty Fuji (Nhật Bản) cũng hỗ trợ 3 thiết bị đo cảnh báo phóng xạ online, dự kiến sẽ lắp đặt ở Móng Cái, Lạng Sơn, Hà Nội. Bên cạnh đó, Việt Nam còn có 1 trạm quốc gia của Viện khoa học quân sự (Bộ Quốc phòng), có thể quan trắc ở ngoài biển, ghi nhận số liệu từ nhà máy Sương Giang ở đảo Hải Nam.

Trong khi nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam còn đang nằm trên giấy tờ thì việc đưa vào sử dụng một loạt nhà máy điện hạt nhân Trung Quốc khiến nhiều chuyên gia trong lĩnh vực này lo ngại. Sau khi có Chiến lược ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ mục đích hòa bình, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch mạng lưới quan trắc cảnh báo phóng xạ môi trường nhằm đảm bảo yếu tố an toàn.

Do vậy, yêu cầu cấp thiết đặt ra đối với cơ quan chức năng là một mạng lưới quan trắc, cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia để giúp phát hiện và theo dõi kịp thời sự phát tán của phóng xạ, hơn nữa sẽ giúp tìm ra con đường lan truyền phóng xạ và những sự cố bất thường xảy ra trong loạt nhà máy điện hạt nhân để sớm có giải pháp đối phó và giảm nhẹ thiệt hại.

 

Theo Pháp Luật Plus