Công nghiệp khai khoáng: Cấp phép không tương xứng, người dân chịu tổn hại

Tuyết Nhung

06:32 04/12/2015

BizLIVE -

“Trong khai thác khoáng sản, cấp phép không đúng dẫn đến tổn hại về môi trường. Và cuối cùng, người dân sẽ phải gánh chịu những hệ quả tất yếu đó”, GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường nhấn mạnh.

Công nghiệp khai khoáng: Cấp phép không tương xứng, người dân chịu tổn hại

GS. Đặng Hùng Võ phát biểu tại hội thảo sáng 3/12. Ảnh: T. Nhung

Cấp phép còn quá nhiều bất cập
Trao đổi tại hội thảo“Quản trị ngành công nghiệp khai thác ở Việt Nam: Thách thức và nhu cầu cải cách” diễn ra sáng ngày 3/12, GS. Đặng Hùng Võ đã chỉ ra hai thách thức trong quá trình cấp phép hoạt động khai khoáng bao gồm vốn hóa và phân cấp. 
Về vấn đề vốn hóa, chuyên gia này cho rằng Việt Nam đang trống hoàn toàn về tài chính khoáng sản, đấu giá nhưng không định giá. Cách thức vốn hóa hiện tại không phải cách tiếp cận tài chính đối với vấn đề khoáng sản. 
Cũng theo ông Võ, trước khi định giá, vấn đề đánh giá trữ lượng khai thác là cả một quy trình. Đó là cơ sở để vốn hóa, có vốn hóa mới định giá rồi tiến hành đấu giá. 
“Luật Khoáng sản năm 2010 đang còn đang rất sơ khai. Đó chỉ là cách tiếp cận nhích hơn một chút về vấn đề giá trị khoáng sản chứ chưa đáng kể khi nói về vấn đề vốn hóa lĩnh vực tài nguyên”, GS. Đặng Hùng Võ phân tích.
Bất cập thứ hai là vấn đề phân cấp. Ông Võ cho rằng, phân cấp của Việt Nam là “bài toán hơi méo mó”. Phân cấp hiện nay vẫn duy trì cách thức trung ương nắm các mỏ có trữ lượng lớn, có ý nghĩa chiến lược quan trọng, còn địa phương được cấp phép những mỏ nhỏ lẻ, những mỏ khai thác tận thu. 
“Việt Nam chưa thạo bài toán phân cấp. Sau phân cấp mới chỉ có thanh tra, giám sát của cơ quan nhà nước chứ chưa tạo điều kiện cho người dân, tổ chức chính trị xã hội, chính quyền địa phương tham gia giám sát”, ông Võ lo lắng. 
Chuyên gia này cũng cho rằng, phân cấp hiện nay ở Việt Nam còn rất kém khi nhiều địa phương cấp phép vượt quyền, vượt phạm vi pháp luật quy định, phân cấp cả những mỏ lớn cho cùng một doanh nghiệp. “Tư duy về phân cấp rất không đúng. Và hệ quả xấu về quản lý là không ai chịu trách nhiệm cả”, ông Võ cảnh báo.
Theo GS. Đặng Hùng Võ, chính quan hệ quen biết làm bài toán phục hồi môi trường quản lý khoáng sản Việt Nam “cực kỳ tệ hại”. Điều này sẽ dẫn tới rủi ro ngay trong nội bộ cơ chế của Việt Nam. 
Tổn hại môi trường, người dân gánh
Kết luận lại vấn đề, ông Võ cho rằng, người dân sẽ phải chịu toàn bộ hệ lụy. “Trong khai thác khoáng sản, cấp phép không đúng dẫn đến tổn hại về môi trường. Và cuối cùng, người dân sẽ phải gánh chịu những hệ quả tất yếu đó”, GS. Đặng Hùng Võ nhấn mạnh. 
GS. Đặng Hùng Võ lấy ví dụ ở Bắc Kạn, khắp nơi chặt rừng, đất bị ô nhiễm, nước tuyển quặng sẵn sàng chảy ra môi trường ảnh hưởng trầm trọng đến nông nghiệp của địa phương này.  
Theo đó, bàn về giải pháp cho vấn đề, ông Võ ủng hộ việc Việt Nam gia nhập EITI để minh bạch, lành mạnh hóa các hoạt động trong công nghiệp khai khoáng. “Việt Nam đừng ngụy biện theo kiểu thời bao cấp. Tham gia sân chơi chung sẽ tạo cơ hội để Việt Nam được cân nhắc về quyền lợi và đưa ra các cơ chế quản trị xứng đáng”, ông Võ kết luận. 

TUYẾT NHUNG