Cấm xe máy ở Hà Nội: Không phải sang Mỹ, học Trung Quốc là tốt nhất!

Mạnh Nguyễn

07:39 24/09/2016

BizLIVE - “Chúng ta không thể sang Mỹ hay châu Âu để học kinh nghiệm giải quyết với xe máy. Vì những nơi đó chưa bao giờ có nhiều xe máy, xe máy cũng chưa bao giờ là phương tiện giao thông chủ lực của họ, mà là ô-tô. Nơi từng gặp vận nạn xe máy giống nước ta, nhưng đã giải quyết rất tốt là Trung Quốc (gần nhất là Quảng Châu)…”.

Cấm xe máy ở Hà Nội: Không phải sang Mỹ, học Trung Quốc là tốt nhất!

Ảnh minh họa.

TS. Lương Hoài Nam, chuyên gia giao thông đã nêu quan điểm khi đề cập đến đề xuất hạn chế và tiến tới cấm hoàn toàn xe máy tại thành phố Hà Nội, lộ trình từ 2020 – 2025.
Theo TS. Lương Hoài Nam, tình trạng giao thông ở hai đô thị lớn nhất nước ta là Hà Nội và TP.HCM đã và đang xấu đi một cách rõ rệt, tắc nghẽn giao thông ngày càng trở nên nghiêm trọng và ảnh hưởng đến đời sống, công việc của người dân, hoạt động của các tổ chức, doanh nghiệp.
“Không thể không có những giải pháp mang tính triệt để hơn so với những giải pháp ‘không chữa dứt bệnh’ lâu nay. Chính quyền Hà Nội đang đi đúng hướng.”, ông Lương Hoài Nam nhận xét.
Theo ông Nam, chủ trương xây dựng đề án hạn chế và lộ trình cấm xe máy tại các đô thị lớn không phải mới. Vấn đề này đã được nêu tại Nghị quyết của Chính phủ số 88/NQ-CP ngày 24/8/2011, tại điểm (đ), mục 7: “Bộ Giao thông vận tải chủ trì phối hợp với các bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố liên quan xây dựng đề án hạn chế và lộ trình cấm xe môtô, xe gắn máy tham gia giao thông tại các đô thị lớn, trình Thủ tướng Chính phủ trong quý IV năm 2012”.
Do một số nguyên nhân, việc này đã được hoãn lại. Tuy nhiên, sau 5 năm từ ngày ban hành Nghị quyết 88/NQ-CP, tình hình giao thông ở Hà Nội và TP.HCM không những không được cải thiện, mà còn trở nên nghiêm trọng hơn.
Việc Hà Nội đưa ra chủ trương và đang biên soạn đề án hạn chế dần, tiến tới cấm hoàn toàn xe máy vào năm 2025, tức là sau gần 10 năm tính từ bây giờ, theo ông Nam, điều này cho thấy tình hình thực sự đã trở nên cấp bách, không thể né tránh những giải pháp mạnh hơn.
TS. Lương Hoài Nam cũng nhấn mạnh: Không ai cấm xe máy ngay từ ngày mai, cũng không cấm ngay từ năm sau. Hà Nội đã nói rõ là lộ trình này kéo dài gần 10 năm và năm 2025 mới hoàn toàn cấm xe máy trên toàn phạm vi thành phố. 
“Thời gian gần 10 năm đó là để phát triển đồng bộ giao thông công cộng; cải tạo, phát triển đường sá và giải quyết nhiều vấn đề phát sinh khác. 10 năm có thể đủ cho những công việc đó, nếu làm một cách quyết liệt, chuyên nghiệp”, ông Nam nói.
Cấm xe máy, dân đi bằng gì?
Đó là câu hỏi rất lớn được đặt ra sau khi đề xuất hạn chế tiến tới cấm xe máy tại Hà Nội được đưa ra. Bởi vì hiện nay, xe máy vẫn là phương tiện chủ yếu và chiếm số lượng rất lớn không chỉ ở Hà Nội mà còn trên cả nước.
Để giải quyết vấn đề này, Sở Giao thông vận tải Hà Nội – cơ quan chủ trì soạn thảo đề án- cho biết sẽ triển khai đồng bộ các phương tiện giao thông công cộng, trong đó có việc đưa các tuyến đường sắt đô thị vào hoạt động.
Nêu quan điểm về vấn đề này, TS. Lương Hoài Nam cho biết: Tôi không kỳ vọng nhiều vào tàu điện ngầm và tàu điện trên cao (gọi chung là MRT). Đó là loại phương tiện giao thông quá tốn tiền đầu tư và tốn nhiều thời gian thi công, nhưng rồi cũng chỉ được mấy tuyến trục, không phủ kín đô thị được. Để có 200-300 km đường MRT như ở Hong Kong, Singapore, với đơn giá đầu tư của Việt Nam thì sẽ tốn khoảng 25-30 tỷ USD, số tiền đó quá lớn đối nước ta. 
Theo ông Lương Hoài Nam, cần đặt trọng tâm vào xe buýt là loại phương tiện duy nhất có khả năng phủ kín đô thị, với số tiền đầu tư thấp hơn nhiều và thời gian triển khai nhanh hơn nhiều so với MRT. 
Theo tính toán sơ bộ của vị tiến sỹ này, Hà Nội và TP.HCM mỗi nơi cần có khoảng 30.000 xe buýt để thay thế hết được xe máy, với tiền đầu tư chỉ khoảng 3,0 tỷ USD (trong khi 3,0 tỷ USD chỉ đủ đầu tư 20 km MRT), gồm xe buýt lớn (80-130 khách) chạy trên các phố lớn và xe buýt mini (dưới 30 khách) chạy gom khách từ các phố nhỏ và các ngõ đến các bến xe buýt trên các phố lớn. Ở các ngõ dài thì có thể dùng tuk-tuk. Vị này cũng đề nghị xem xét cả khả năng khôi phục lại một số tuyến tàu điện.
Cấm xe máy - nên tham khảo, học hỏi nước nào?
Theo quan điểm của TS. Lương Hoài Nam: Chúng ta không thể sang Mỹ hay châu Âu để học kinh nghiệm giải quyết với xe máy. Ở những nơi đó chưa bao giờ có nhiều xe máy, xe máy cũng chưa bao giờ là phương tiện giao thông chủ lực của họ, mà là ô tô (xe máy ra đời sau ô tô). 
Họ chưa bao giờ có “vấn nạn xe máy” cho Việt Nam học cách chữa. Nơi từng gặp “vấn nạn xe máy” giống nước ta, nhưng đã giải quyết rất tốt là Trung Quốc (gần nhất là Quảng Châu). Còn nếu muốn thấy chưa có MRT vẫn cấm xe máy được thì sang Myanmar.
Ông Nam cho biết: Những ai đã đến Quảng Châu trước và sau ngày cấm xe máy (ngày 01/01/2007) có lẽ đã nhìn thấy một cuộc “lột da” của thành phố Trung Quốc gần Việt Nam này. 
Cũng có thể gọi đó là một cuộc cách mạng về giao thông, thay đổi toàn diện thành phố và nếp sống, cách đi lại của người dân Quảng Châu. Khi đặt ra lộ trình cấm xe máy, họ nêu ra 8 “tội” của chiếc xe máy là:
(1) Tai nạn giao thông, (2) Rối loạn giao thông, (3) Ô nhiễm khí thải, (4) Ô nhiễm tiếng ồn, (5) Gây mất an ninh đô thị (cướp giật, tội phạm), (6) Tác động tiêu cực đến lối sống, sức khoẻ của người dân, (7) Tác hại cho sự phát triển của giao thông công cộng, (8) Làm xấu mặt đô thị, giảm chất lượng môi trường sống.
TS. Lương Hoài Nam cho rằng, 8 điểm trên cũng hoàn toàn phù hợp đối với nền giao thông xe máy ở nước ta, và mừng với cơ hội có một cuộc cách mạng giao thông đô thị tại thủ đô Hà Nội - bộ mặt của cả nước.
Ông Nam chia sẻ thêm: Có một chuyện buồn liên quan đến xe máy nhưng rất ít người quan tâm. Đó là chuyện ung thư. Việt Nam là một “điểm đen” về ung thư, mỗi năm có khoảng 150.000 ca ung ưng mới và 75.000 người chết vì ung thư.
Ung thư là hậu quả của môi trường “bẩn” vì hoá chất. Hoá chất vào người qua không khí bị ô nhiễm hoá chất, qua thực phẩm bẩn được mua, được ăn ở những nơi không được kiểm soát vệ sinh, an toàn thực phẩm và qua nguồn nước bẩn vì rác thải sinh hoạt, rác thải công nghiệp. Xe máy không phải là “tội đồ” duy nhất trong những nguồn gốc gây ung thư nhưng có liên quan đến một số nguyên do tạo nên “cuộc sống bẩn”, “môi trường bẩn”. 
Khí thải xe máy không được xử lý theo các tiêu chuẩn môi trường cao như khí thải ô tô. 45 triệu xe máy gây ô nhiễm không khí nhiều hơn nhiều so với 2,2 triệu chiếc ô tô hiện đang lưu thông ở Việt Nam. “Chợ cóc”, “quán cóc”  (nơi kinh doanh nhiều loại đồ ăn, thức uống kém an toàn) cũng rất “hợp cạ” với nền giao thông xe máy. 
Cũng không thể quên 9.000 đồng bào ta bị chết mỗi năm vì tai nạn giao thông, trong đó khoảng 70% là người đang đi xe máy. Cứ mỗi giờ trôi qua, ở đâu đó, trong một gia đình nào đó, một người Việt Nam đã bị chết vì tai nạn giao thông và điều đó rất nhức nhối. Xe máy là loại phương tiện "nhanh ngang ô tô, nhưng thô sơ ngang xe đạp", nó không phải là phương tiện giao thông an toàn cho người ngồi trên xe.
“Hãy nói với chính quyền thế này: “Tôi chán đi xe máy lắm rồi! Tôi cũng sợ đi xe máy lắm rồi! Hãy cấm tôi đi xe máy sau 10 năm nữa và cung cấp cho tôi các dịch vụ giao thông công cộng hiện đại, văn minh, an toàn và với giá vé hợp lý”. Đó chính là cách vừa ủng hộ chủ trương của chính quyền, vừa ra điều kiện rất khắt khe với chính quyền, còn việc đáp ứng tốt nhất cho người dân là trách nhiệm của họ”, ông Nam nêu quan điểm.

MẠNH NGUYỄN