“Để quản lý nông sản thực phẩm theo chuỗi giá trị, phải có sự đổi mới quyết liệt”

Kim Yến

12:30 27/02/2017

BizLIVE - Theo ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ: “Để quản lý nông sản thực phẩm theo chuỗi giá trị, phải có sự đổi mới quyết liệt. Nông nghiệp phải quản lý chặt để có thực phẩm an toàn, y tế phải quản lý toàn bộ, chưa kể ngành giao thông vận tải, an ninh quốc phòng, công an môi trường, công an y tế… cũng phải vào cuộc".

“Để quản lý nông sản thực phẩm theo chuỗi giá trị, phải có sự đổi mới quyết liệt”

Ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ.

"Bên cạnh đó, ngành khoa học công nghệ phải ban hành các quy chuẩn phù hợp thông lệ quốc tế… Khi cả hệ thống có sự phối hợp tốt rồi mới có thể giao cho một đầu mối. Còn quản lý như bây giờ dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, thiếu sự răn đe”, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ nhận định tại tọa đàm “Giải pháp đảm bảo chất lượng cho thực phẩm sạch trong cuộc chiến với thực phẩm bẩn” do báo BizLIVE kết hợp với Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức ngày 24/2.

Vì sao thực phẩm bẩn tràn lan mà không kiểm soát được? 

Trả lời cho câu hỏi này, ông Nguyễn Quân cho biết: “Tôi rất đồng ý với phân tích của chuyên gia Vũ Thế Thành 'thực phẩm đã ra thị trường thì phải an toàn'. Nhưng rất nhiều người đã lợi dụng chữ 'thực phẩm sạch' để nâng giá bất hợp lý, bán thực phẩm không phải sạch. Vệ sinh an toàn thực phẩm chúng ta đã nói nhiều rồi, Chính phủ cũng quan tâm, yêu cầu các bộ, ngành phải đưa ra những quy chuẩn, quy trình nghiêm ngặt hơn. Nhưng khâu yếu nhất của chúng ta là khâu thực thi trong đó có khâu giám sát. Ai là người đánh giá nhà sản xuất và phân phối có tuân thủ hay không? Các tiêu chí trong nhãn mác có đúng với yêu cầu không?".

"Đất nước ta đã trải qua những giai đoạn rất khó khăn, hàng hóa không đủ nên hàng hỏng, kém chất lượng vẫn được phân phối. Bây giờ đời sống khá hơn, người dân có quyền đòi hỏi những sản phẩm mới đạt chất lượng, an toàn. Và Nhà nước có trách nhiệm phải cùng các nhà sản xuất đưa ra sản phẩm an toàn", ông Nguyễn Quân nói thêm.

Theo ông Quân, hiện nay nhiều nhà sản xuất sử dụng nhiều chất cấm, chất độc hại, như sử dụng các hóa chất công nghiệp bị cấm vào thực phẩm để tạo ra những sản phẩm bền hơn, bắt mắt hơn, nhưng thực sự thì độc hại hơn. Hệ thống quản lý không làm hết trách nhiệm, chỉ kiểm tra, nhưng cũng không đủ năng lực để kiểm tra. Trong khi việc cần hơn là phải giáo dục, động viên, hướng dẫn các nhà sản xuất làm đúng. Đó là chưa kể cơ quan quản lý đôi khi lợi dụng vai trò của mình, chỉ phạt vạ, và còn dung túng những nhà sản xuất làm bậy, vi phạm quy định Nhà nước. Vai trò quản lý Nhà nước là không chỉ ban hành, mà phải giám sát, kiểm tra, động viên hỗ trợ, tư vấn doanh nghiệp để sản xuất sạch. Nếu không tuân thủ phải xử phạt nghiêm minh.

Một thực tế khác là nhà sản xuất nhỏ có thể vì lợi nhuận mà vi phạm, nhưng cũng có thể nhiều người bị thiếu thông tin như nông dân chẳng hạn. Người ta không thể biết trong từng ấy loại thuốc trừ sâu loại nào độc hại. Phải có cách thông tin bằng nhiều loai phương tiện, kể cả có đội ngũ nhân lực giúp nhà nông hiểu rõ. Đó là chưa kể chúng ta vẫn cho phép nhập khẩu các chất cấm, một số công nghệ chỉ dùng trong an ninh quốc phòng thì không thể phổ biến cho dân sinh.

"Đời sống càng cao đòi hỏi chất lượng càng cao, đó là nhu cầu tất yếu và chính đáng của người tiêu dùng. Người tiêu dùng chính là mắt xích trong hệ thống, giám sát các nhà sản xuất, phân phối, giúp doanh nghiệp điều chỉnh quá trình sản xuất của mình…", ông Quân nói.

"Nếu chúng ta có thể làm đồng bộ như vậy, tuân thủ các quy định của thế giới thì có thể có sản phẩm an toàn theo đúng quốc gia và quốc tế. Vì ở các nước vẫn có tình trạng ngộ độc thực phẩm xảy ra. Đó là chưa kể hôm nay có thể chấp nhận dư lượng thuốc ở mức này, ngày mai có thể thấp hơn, vì đời sống ngày càng cao”, ông Quân nói thêm.

Bàn về vai trò của Nhà nước ở đâu trong cuộc chiến với thực phẩm bẩn? Nhiều vụ vi phạm bộ này đẩy qua bộ kia, chưa có trường hợp nào bị khởi tố vì vi phạm quy trình sản xuất? ông Quân cho rằng: "Riêng vệ sinh an toàn thực phẩm có ba bộ quản lý, Bộ Nông nghiệp quản lý từ ruộng tới bờ, Bộ Công Thương quản lý từ bờ tới cửa hàng, Bộ Y tế lại là người chủ trì, thấy mặt hàng nào không đủ chuẩn là phạt. Trong khi ở các nước, một sản phẩm ở nhà hàng phải biết nguyên liệu mua ở đâu? Được chế biến ở hộ nông dân nào? Chỉ cần sử phạt đầu cuối cùng thực tế đã ảnh hưởng đến chuỗi giá trị đó rồi. Chừng nào chúng ta làm được điều đó?".

Theo ông Quân, để quản lý theo chuỗi giá trị nông sản thực phẩm, phải có sự đổi mới quyết liệt. Nông nghiệp phải được và tự quản lý chặt để có thực phẩm an toàn, y tế phải quản lý toàn bộ, chưa kể ngành giao thông vận tải, an ninh quốc phòng, công an môi trường, công an y tế… cũng phải  vào cuộc. Bên cạnh đó, ngành khoa học công nghệ phải ban hành các quy chuẩn phù hợp thông lệ quốc tế… Khi cả hệ thống có sự phối hợp tốt rồi mới có thể giao cho một đầu mối. Còn quản lý như bây giờ dẫn đến đùn đẩy trách nhiệm, thiếu sự răn đe”.

 Các diễn giả tham gia tọa đàm “Giải pháp đảm bảo chất lượng cho thực phẩm sạch trong cuộc chiến với thực phẩm bẩn” do báo BizLIVE kết hợp với Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức ngày 24/2.

Doanh nghiệp phải nỗ lực để xứng đáng chứ không thể đi mua giấy, mua giải

Là người khởi xướng cuộc hợp tác giữa Bộ Khoa học công nghệ và Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao 3 năm qua và hiện nay, tham gia là Chủ tịch Hội đồng khoa học để xây dựng “Bộ tiêu chí hàng Việt Nam chất lượng cao - chuẩn hội nhập mà mở đầu là ngành thực phẩm”, ông Nguyễn Quân cho biết: “Đi tìm giải pháp thì cũng đã có nhiều sáng kiến. Tuy nhiên giải pháp nào rồi cũng phải có sự hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng. Doanh nghiệp cần thực hành việc sản xuất và kinh doanh thực sự tử tế, và luôn minh bạch cách mình sản xuất kinh doanh. Người tiêu dùng thay vì than phiền lo âu thì nên yêu cầu được cung cấp đủ thông tin và kiểm tra, tức là cứ sử dụng thước đo nghiêm cẩn nhất để cùng với doanh nghiệp (chứ không phải đối đầu với doanh nghiệp), thúc đẩy thực phẩm phải thực sự an toàn".

"Trong hơn 20 năm qua, uy tín của Hàng Việt Nam chất lượng cao đã được khẳng định. Nay, bộ tiêu chí này với những yêu cầu khắt khe hơn là phải vươn lên đạt chuẩn hội nhập, đã được bắt đầu xây dựng với sự tư vấn của các bộ, ngành, các chuyên gia kỹ thuật và các nhà khoa học trong nước và quốc tế, đã tham khảo sâu doanh nghiệp các ngành cùng người tiêu dùng, nhà phân phối, báo chí… sẽ góp sức bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng qua cam kết tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng của nhà sản xuất, tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp luôn tự đảm bảo giữ vững tin cậy của người tiêu dùng”, ông Quân nói.

Trà lời về lo ngại cho rằng bộ tiêu chí này liệu có “dẫm chân” lên công việc của các cơ quan Nhà nước, ông Quân cười: “Tôi phải nói rõ rằng việc ban hành bộ tiêu chí này hoàn toàn không đụng chạm vào các quy trình quản lý của cơ quan Nhà nước. Ban hành quy chuẩn, thanh tra kiểm tra, xử phạt là việc của Nhà nước. Còn bộ tiêu chí này là hỗ trợ doanh nghiệp, qua thực tiễn theo sát hoạt đông doanh nghiệp mà chỉ ra cho doanh nghiệp biết mình thiếu gì, sai gì để cải tiến, từ đó làm ra những sản phẩm an toàn cho xã hội. Bộ tiêu chí còn hỗ trợ cho Nhà nước, bổ sung những văn bản quy trình ban hành chưa đầy đủ kịp thời, và có thể góp ý khi khâu xử phạt nhiều khi không đúng người đúng tội...

Tất nhiên, để áp dụng và khuyến khích, tôn vinh doanh nghiệp, bộ tiêu chí phải thường xuyên cập nhật và bổ sung, hàng năm cần có  điều chỉnh phù hợp hơn. Hàng Việt Nam chất lượng cao cần đến 20 năm để hoàn thiện dần thì Bộ tiêu chí mới này cũng phải có thời gian hoàn thiện dần dù có thể bối cảnh hội nhập đòi hỏi nhanh hơn…”.

Tuy nhiên, hiện bộ tiêu chí đang được thông tin đến các doanh nghiệp, một số doanh nghiệp lớn, có tên tuổi rất mong muốn tham gia để đẩy mạnh bán hàng và xuất khẩu càng sớm càng tốt, nhưng một số doanh nghiệp vừa và nhỏ còn băn khoăn vì tiêu chuẩn khá cao với họ.

Về vấn đề này ông Quân khẳng định: “Đây là cuộc chơi mà doanh nghiệp hoàn toàn tự nguyện, ai cũng muốn gắn sao cao hơn, đẳng cấp cao hơn để vào được thị trường quốc tế. Doanh nghiệp nào đạt chuẩn 5 sao hẳn nhiên sẽ tạo sự an tâm cho các nhà phân phối quốc tế, tạo điều kiện cho nhập khẩu không quá nhiều thủ tục. Tôi tin bộ tiêu chí và tiếp theo là các đoàn kiểm tra của hội hoàn toàn vô tư, không nhằm xử phạt mà còn hỗ trợ doanh nghiệp. Chỉ có điều để đạt được thì doanh nghiệp phải nỗ lực để xứng đáng chứ không thể… cứ mua giấy chứng nhận, mua giải”.

KIM YẾN

BizLIVE - Gặp gỡ